SKKN Một vài biện pháp giúp học sinh Lớp 5 học tốt môn Lịch sử

Nội dung tài liệu: SKKN Một vài biện pháp giúp học sinh Lớp 5 học tốt môn Lịch sử

1. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử MỤC LỤC 1. MỞ ĐẦU ...........................................................................................2 1.1. Lý do chọn đề tài................................................................................3 1.2. Mục đích nghiên cứu..........................................................................3 1.3. Đối tượng nghiên cứu.........................................................................3 1.4. Phương pháp nghiên cứu....................................................................3 1.5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu .............................................................4 2. NỘI DUNG..........................................................................................4 2.1. Cơ sở lý luận của vấn đề ....................................................................4 2.2. Thực trạng của vấn đề ........................................................................4 2.3. Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề ....................................7 2.4. Kết quả đạt được ................................................................................22 3. KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ ................................................................ 3.1. Kết luận......................................................................23 3.2. Kiến nghị....................................................................23 Danh mục tài liệu tham khảo ............................................25 1
2. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử 1.MỞ ĐẦU 1.1. Lí do chọn đề tài: Năm 1942, trong bài thơ “Lịch sử nước ta” Bác Hồ viết: “Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” Đĩ là lời hiệu triệu nhắc nhở mỗi cơng dân Việt Nam phải cĩ trách nhiệm tìm hiểu về cội nguồn, lịch sử dân tộc, khơi dậy lịng yêu nước, tự hào dân tộc cho thế hệ mai sau. Lịch sử là quá khứ, là nơi chứa đựng giá trị văn hĩa, là nguồn dữ liệu để tham chiếu kinh nghiệm cha ơng vào sự phát triển hơm nay. Lịch sử phản ánh trung thực những sự thật khách quan diễn ra trong quá khứ và khơng ai cĩ thể thay đổi được nĩ. Nếu khơng cĩ quá khứ sẽ khơng cĩ hiện tại và tương lai và cĩ thể khẳng định rằng: “Cịn lịch sử thì cịn văn hĩa, cịn văn hĩa thì cịn dân tộc”. “Ơn cố tri tân” là hồn cốt, là những giá trị truyền thống bất hủ; nếu chúng ta chỉ biết đến hiện tại, mà khơng hiểu biết và tơn trọng quá khứ thì chắc chắn rằng chúng ta sẽ khơng cĩ tương lai. Chúng ta khơng biết tơn vinh, tưởng nhớ và xĩt thương trước những người đã khuất, trước những sự kiện vinh quang hay những biến cố đau thương của tổ quốc, của dân tộc thì chúng ta khơng thể trưởng thành và phát triển được. Hay nĩi cách khác nắm vững lịch sử dân tộc sẽ cho chúng ta hiểu biết về tổ tiên, đất nước, dân tộc mình với chặng đường đấu tranh dựng nước và giữ nước đầy xương máu, nước mắt của ơng cha. Từ đĩ, chúng ta cảm thấy tự hào, trân trọng giá trị lịch sử, biết ơn những thế hệ đi trước, nhận thức được trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn và phát huy nền độc lập dân tộc. Hiểu được lịch sử thì mới khơi dậy và duy trì lịng yêu nước. Cĩ lịng yêu nước thì mới dám đứng lên bảo vệ độc lập và chủ quyền quốc gia. Thực tế hiện nay mơn Lịch sử trong trường tiểu học sa sút nhiều, đây là nỗi lo cho tồn xã hội; nhiều học sinh khơng thích học mơn Lịch sử, dẫn đến hiểu biết về lịch sử là rất lờ mờ, chất lượng dạy và học lịch sử thấp, nặng về giáo điều; nhiều học sinh cho rằng học sử tốn thời gian khơng giải quyết được gì 2
3. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Là một giáo viên cĩ nhiều năm giảng dạy khối lớp 4,5, tơi luơn luơn trăn trở “Làm sao để học sinh hiểu biết về tổ tiên, đất nước, dân tộc Việt Nam, với chặng đường đấu tranh dựng nước và giữ nước đầy xương máu, nước mắt của ơng cha? Làm sao để các em cảm thấy tự hào, trân trọng giá trị lịch sử, biết ơn những thế hệ đi trước? Làm sao để học sinh nhận thức được trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn và phát huy nền độc lập dân tộc? Xuất phát từ lí do trên, tơi chọn đề tài “Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử” để nghiên cứu và ứng dụng. 1.2. Mục đích nghiên cứu: Giúp học sinh nắm vững các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu cĩ hệ thống theo dịng thời gian lịch sử Việt Nam từ nửa sau thế kỉ XIX đến nay. Hình thành cho học sinh một số kĩ năng sống cơ bản (kĩ năng quan sát; kĩ năng đặt câu hỏi; kĩ năng nhận biết và kĩ năng trình bày); Giúp học sinh ham học hỏi, tìm tịi để biết về lịch sử quê hương, đất nước, về mơi trường xung quanh, từ đĩ bồi dưỡng cho các em tình yêu quê hương, đất nước, yêu con người; tơn trọng và bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và di tích lịch sử, văn hĩa của quê hương, đất nước. 1.3. Đối tượng nghiên cứu: - Chương trình: Mơn Lịch sử lớp 5. - Học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Tơ Hiệu qua các năm học: + Lớp 5C năm học 2017 – 2018 + Lớp 5B năm học 2018 – 2019 1.4. Phương pháp nghiên cứu Khi tiến hành nghiên cứu đề tài này tơi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: - Phương pháp quan sát; - Phương pháp nghiên cứu lý luận; - Phương pháp điều tra, thống kê; - Phương pháp thực nghiệm, kiểm nghiệm; 3
4. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử - Phương pháp đàm thoại, gợi mở; - Phương pháp thực hành; - Phương pháp đánh giá tổng kết, rút kinh nghiệm. Ngồi các phương pháp đặc trưng trên tơi cịn sử dụng một số phương pháp khác trong quá trình nghiên cứu. 1.5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu : Chương trình Lịch sử lớp 5 và các tiết học về lịch sử địa phương 2.NỘI DUNG 2.1. Cơ sở lí luận của vấn đề 2.1.1. Nội dung, chương trình mơn lịch sử lớp 5 Chương trình Lịch sử lớp 5 giúp học sinh lĩnh hội được một số tri thức ban đầu và thiết thực về xã hội. Đĩ là các sự kiện và nhân vật tiêu biểu trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Cụ thể như sau: TT Mốc thời gian Nhân vật, sự kiện lịch sử Bài học/ý nghĩa LS Giai đoạn 1: Hơn tám mươi năm chống thực dân Pháp xâm lược và đơ hộ. Trương Định là tấm gương Thực dân Pháp nổ súng tiêu biểu cho lịng yêu nước, Ngày xâm lược nước ta. tinh thần bất khuất chống 1 01/09/1858 Trương Định lãnh đạo giặc ngoại xâm của nhân dân Năm 1862 nhân dân Nam Kì đứng Nam Kì những ngày đầu lên chống Pháp. thực dân Pháp xâm lược nước ta. Nguyễn Trường Tộ nhiều lần Đời vua Tự Nguyễn Trường Tộ đề đề nghị canh tân đất nước 2 Đức (1848- nghị canh tân đất nước. nhưng khơng được vua quan 1883) nhà Nguyễn thực hiện. Cuộc phản cơng ở Kinh Tơn Thất Thuyết lãnh đạo thành Huế là ngịi nổ cho Ngày 3 cuộc phản cơng ở Kinh một phong trào chống Pháp 05/07/1885 thành Huế. mạnh mẽ - Phong trào Cần Vương. 4
5. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Các phong trào vũ trang Thực dân Pháp ra sức bĩc lột Cuối thế kỉ bị dập tắt, thực dân Pháp nhân dân, vơ vét tài nguyên. 4 XIX đầu thế đặt ách thống trị hà khắc Xã hội Việt nam xuất hiện kỉ XX trên đất nước ta. những giai cấp, tầng lớp mới. Từ năm Phan Bội Châu thành lập Phong trào Đơng du đã khơi 5 1904 đến Hội Duy tân, phát động dậy lịng yêu nước của nhân năm 1905 phong trào Đơng du. dân ta. Với lịng yêu nước, thương Ngày Nguyễn Tất Thành ra đi dân, Nguyễn Tất Thành từ 6 05/06/1911 tìm đường cứu nước. cảng Nhà Rồng quyết chí ra đi tìm đường cứu nước. Cách mạng Việt Nam cĩ một Dưới sự chủ trì của tổ chức tiên phong lãnh đạo, Ngày Nguyễn Ái Quốc - Đảng 7 đưa cuộc đấu tranh của nhân 03/02/1930 Cộng sản Việt Nam ra dân ta đi theo con đường đời. đúng đắn. Chứng tỏ tinh thần dũng cảm, khả năng cách mạng Ngày Nổ ra phong trào Xơ Viết 8 của nhân dân lao động. 12/09/1930 - Nghệ Tĩnh. Cổ vũ phong trào yêu nước của nhân dân ta. Khí thế cách mạng tháng Tám thể hiện lịng yêu nước, tinh thần cách mạng. Ngày Cách mạng tháng Tám 9 Cuộc cách mạng tháng Tám 19/08/1945 thành cơng ở Hà Nội. đã đem lại độc lập, tự do cho nước nhà, đưa nhân dân ta thốt khỏi kiếp nơ lệ. Khẳng định quyền độc lập dân tộc, khai sinh ra chế độ Ngày Bác Hồ đọc Tuyên ngơn 10 mới. Từ đây nhân dân ta 02/09/1945 Độc lập. được làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình. Giai đoạn 2: Bảo vệ chính quyền non trẻ, trường kì kháng chiên chơng thực dân Pháp (1945-1954) 5
6. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Nước ta vượt qua tình thế Thể hiện sự sáng suốt của Năm 1945- “Nghìn cân treo sợi tĩc” Đảng, Bác, tinh thần đồn 11 1946 bởi “giặc đĩi”, “giặc dốt”, kết của nhân dân ta quyết “giặc ngoại xâm”. bảo vệ nền độc lập non trẻ. Cả dân tộc Việt Nam đứng Chủ tịch Hồ Chí Minh lên với tinh thần “Thà hy Ngày 12 kêu gọi tồn quốc kháng sinh tất cả chứ nhất định 20/12/1946 chiến. khơng chịu mất nước, khơng chịu làm nơ lệ”. Chiến thắng Việt Bắc là nguồn cổ vũ to lớn cho cuộc Thu - Đơng kháng chiến của nhân dân ta, 13 Chiến thắng Việt Bắc năm 1947 là niềm tin để nhân dâ ta vững bước đi tới thắng lợi cuối cùng. Căn cứ địa Việt Bắc được Thu - Đơng củng cố và mở rộng, từ đây 14 Chiến thắng Biên giới năm 1950 ta nắm quyền chủ động trên chiến trường. Hậu phương của ta được mở Tháng Đại hội đại biểu tồn quốc 15 rộng và xây dựng vững 2/1951 lần thứ II họp. mạnh. Chiến thắng Điện Biên Phủ đã ghi trang vàng chĩi lọi vào lịch sử chống giặc ngoại Ngày Chiến thắng lịch sử Điện 16 xâm của dân tộc ta, nĩ cổ vũ 7/5/1954 Biên Phủ. phong trào giải phĩng cho các dân tộc bị áp bức trên tồn thế giới. Giai đoạn 3: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước (1954 -1975) Chấm dứt chiến tranh, lập lại Ngày hịa bình ở Vi ệt Nam. 21/7/1954 Kí hiệp định Giơ-ne-vơ Chính quyền Mĩ-Diệm chống 17 Sau năm Nước nhà bị chia cắt phá lực lượng Cách mạng, 1954 âm mưu chia cắt lâu dài nước ta. 6
7. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Mở ra thời kì mới: Nhân dân miền Nam cầm vũ khí chiến Ngày Nổ ra “Đồng khởi” Bến 18 đấu chống quân thù. Đẩy Mĩ- 17/01/1960 Tre Diệm vào thế bị động, lúng túng. Gĩp phần quan trọng vào Xây dựng nhà máy Cơ khí Tháng cơng cuộc xây dựng chủ 19 Hà Nội - Nhà máy hiện 12/1955 nghĩa xã hội ở miền Bắc và đại đầu tiên của nước ta. giải phĩng miền Nam. Là con đương để miền Bắc chi viện sức người, sức của Ngày 20 Mở đường Trường Sơn cho chiến trường, gĩp phần 19/05/1959 to lớn vào sự nghiệp giải phĩng miền Nam. Ta chủ động tấn cơng vào Quân dân miền Nam đồng Tết Mậu sào huyệt của địch, tạo bước 21 loạt tổng tấn cơng và nổi Thân 1968 ngoặt cho cuộc kháng chiến dậy. chống Mĩ cứu nước. Thể hiện tinh thần bất khuất Từ trước sức mạnh của kẻ thù, 18/12/1972 Chiến thắng “Điện Biên gĩp phần quan trọng buộc 22 đến Phủ trên khơng”. Mĩ kí hiệp định Pa-ri, chấm 29/12/1972 dứt chiến tranh, lập lại hịa bình ở Việt Nam. Đế quốc Mỹ thừa nhận thất bại ở Việt Nam, rút quân Ngày 23 Lễ kí hiệp định Pa-ri. khỏi miền Nam Việt Nam. 27/01/1973 Đánh dấu một thắng lợi lịch sử mang tính chiến lược. Là một trong những chiến thắng hiển hách nhất trong Ngày Giải phĩng miền Nam, kết 24 lịch sử dân tộc. Đánh tan 30/04/1975 thúc chiến tranh. Mỹ-Ngụy, giải phĩng miền Nam, thống nhất đất nước. Giai đoạn 4: Xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước ( từ 1975 đến nay) 7
8. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Từ nay nước ta cĩ bộ máy Ngày Tổng tuyển cử chung Nhà nước chung thống nhất, 25 25/04/1976 trong tồn quốc. tạo điều kiện để cả nước cùng đi lên chủ nghĩa xã hội. Là cơng trình tiêu biểu của cơng cuộc xây dựng chủ Ngày Khởi cơng xây dựng Nhà 26 nghĩa xã hội, là thành tựu nổi 06/11/1979 máy thủy điện Hịa Bình. bật trong những năm sau khi thống nhất đất nước. Biết được quá trình hình 27 Lịch sử địa phương thành và phát triển tỉnh Đắk Nơng. 2.1.2. Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát huy năng lực và phẩm chất người học theo tinh thần Nghị quyết số 29- NQ/TW. Lịch sử là những việc đã diễn ra, là hiện thực trong quá khứ, là tồn tại khách quan khơng thể phán đốn, suy luận để biết lịch sử. Vì vậy, nhiệm vụ đầu tiên, tất yếu của việc dạy lịch sử là tái tạo lịch sử, tức là cho học sinh tiếp nhận những thơng tin từ sử liệu, tiếp xúc với những chứng cứ vật chứng, những dấu vết của quá khứ, tạo ra ở học sinh những hình ảnh cụ thể, sinh động, chính xác về các sự kiện, hiện tượng lịch sử. Những biểu tượng về con người và hành động của họ trong bối cảnh thời gian, khơng gian xác định trong những điều lịch sử cụ thể. Thực hiện một trong những nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2017-2018 đối với giáo dục tiểu học đĩ là: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy, phương pháp học theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất, gĩp phần hình thành và phát triển tồn diện nhân cách cho học sinh”. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học là một vấn đề quan trọng nhằm thay đổi phương pháp học tập của học sinh. Dạy học là quá trình phát triển, là quá trình học sinh tự khám phá, tự tìm ra kiến thức mới. Cũng như các mơn học khác, phương pháp dạy học lịch sử cũng đổi mới theo định hướng đĩ. Đổi mới phương pháp dạy học mơn Lịch sử theo hướng tích cực, giúp các em hứng thú, chủ động lĩnh hội kiến thức. Từ 8
9. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử đĩ các em sẽ nắm vững các sự kiện, hiện tượng lịch sử gĩp phần nâng cao chất lượng giáo dục tồn diện cho học sinh. Vì vậy, người giáo viên cĩ vai trị quan trọng trong việc hình thành và phát triển cho các em các năng lực và phẩm chất cần thiết để các em tiếp tục học lên các cấp cao hơn hoặc cĩ khả năng tự lập trong cuộc sống. 2.2.2. Thực trạng của vấn đề a. Số liệu thống kê Trong hai năm học: 2017 – 2018 và 2018 – 2019 tơi được phân cơng giảng dạy hai lớp 5C và 5B. Đặc điểm tình hình của hai lớp như sau: Lớp 5C ( Năm học 2017 – 2018) Dân tộc Gia đình khĩ khăn TSHS Nữ Trong đĩ TS Con hộ Con hộ nghèo cận nghèo Tày Nùng Dao Hmơng Mnơng 24 13 21 7 7 2 3 2 3 3 * Độ tuổi: - 10 tuổi (sinh năm 2007) 22 học sinh - 11 tuổi ( sinh năm 2006) 02 học sinh * Chất lượng mơn Lịch sử năm học 2017-2018 của lớp Mức đạt Tổng số HS Hồn thành sau Hồn thành tốt Hồn thành Chưa hồn thành khi RL trong hè TS Tỉ lệ % TS Tỉ lệ % TS Tỉ lệ % 24 1 4,16 19 79,17 4 16,66 4 *Trước khi thực hiện đề tài này, trong lớp cĩ: - Học sinh yêu thích học mơn Lịch sử: 4 em chiếm tỉ lệ 16,66% - Học sinh học chỉ vì yêu cầu của thầy cơ: 6 em chiểm tỉ lệ 25% - Học sinh chưa thích học mơn Lịch sử: 14 em chiếm tỉ lệ 58,34% Lớp 5B ( Năm học 2018 – 2019) 9
10. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Dân tộc Gia đình khĩ khăn TSHS Nữ Trong đĩ TS Con hộ Con hộ nghèo cận nghèo Tày Nùng Dao Hmơng Mnơng 26 13 24 9 8 3 2 2 3 4 * Độ tuổi: - 10 tuổi (sinh năm 2008) 24 học sinh - 11 tuổi ( sinh năm 2007) 02 học sinh * Chất lượng mơn Lịch sử năm học 2018 - 2019 của lớp Mức đạt Tổng số HS Hồn thành sau Hồn thành tốt Hồn thành Chưa hồn thành khi RL trong hè TS Tỉ lệ % TS Tỉ lệ % TS Tỉ lệ % 26 2 7,69 18 69,23 6 23,08 6 *Trước khi thực hiện đề tài này, trong lớp cĩ: - Học sinh yêu thích học mơn Lịch sử: 4 em chiếm tỉ lệ 15,38% - Học sinh học chỉ vì yêu cầu của thầy cơ: 7 em chiểm tỉ lệ 26,92% - Học sinh chưa thích học mơn Lịch sử: 15 em chiếm tỉ lệ 57,8% Lớp 5B Dân tộc Gia đình khĩ khăn TSHS Nữ Trong đĩ TS Con hộ Con hộ nghèo cận nghèo Tày Nùng Dao Hmơng Mnơng 24 13 21 7 7 2 3 2 3 3 * Độ tuổi: - 10 tuổi (sinh năm 2007) 22 học sinh - 11 tuổi ( sinh năm 2006) 02 học sinh * Chất lượng mơn Lịch sử năm học 2016-2017 (lớp 4) của lớp Mức đạt Tổng số HS Hồn thành sau Hồn thành tốt Hồn thành Chưa hồn thành khi RL trong hè TS Tỉ lệ % TS Tỉ lệ % TS Tỉ lệ % 24 1 4,16 19 79,17 4 16,66 4 10
11. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử *Trước khi thực hiện đề tài này, trong lớp cĩ: - Học sinh yêu thích học mơn Lịch sử: 4 em chiếm tỉ lệ 16,66% - Học sinh học chỉ vì yêu cầu của thầy cơ: 6 em chiểm tỉ lệ 25% - Học sinh chưa thích học mơn Lịch sử: 14 em chiếm tỉ lệ 58,34% Từ đặc điểm tình hình trên, lớp tơi nhận thấy cĩ những thuận lợi và khĩ khăn như sau: b. Thuận lợi: - Được Nhà nước hỗ trợ chi phí học tập đối với con hộ nghèo, cận nghèo; Lãnh đạo nhà trường đặc biệt quan tâm tới cơng tác chuyên mơn; Các em sinh sống gần điểm trường nên thuận lợi trong việc học tập. - Thiết bị, đồ dùng học tập tương đối đầy đủ. Các tài liệu phục vụ cho việc dạy mơn Lịch sử tương đối đầy đủ nhằm đáp ứng cho việc giảng dạy mơn học này. - 100% học sinh ngoan, lễ phép, cĩ tình thần học tập tốt, tích cực tham gia vào các hoạt động học tập. - Mơi trường học tập an tồn, lành mạnh; các đồn thể xã hội cũng như nhà trường rất quan tâm. - Giáo viên nhiệt tình, tận tâm trong giảng dạy c. Khĩ khăn: - Đa số học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số, cha mẹ các em sinh sống chủ yếu bằng nghề nơng, điều kiện kinh tế cịn gặp rất nhiều khĩ khăn nên chưa cĩ nhiều thời gian để đồng hành với con trong việc học tập, nhiều học sinh cịn phải phụ giúp cha mẹ để phát triển kinh tế, ảnh hưởng nhiều đến việc học tập. Một số phụ huynh phải gửi con lại cho họ hàng để đi làm thuê ở địa phương khác nên việc phối hợp để giáo dục các em gặp rất nhiều khĩ khăn; đặc biệt lớp cĩ học sinh là con hộ nghèo, cận nghèo, điều kiện học tập cịn nhiều thiếu thốn. Tuy Đảng, Nhà nước đã cĩ những chính sách đối với học sinh dân tộc thiểu số, học sinh con hộ nghèo nhưng vẫn chưa thể giải quyết hết những khĩ khăn trong học tập của các em. 11
12. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử - Điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học tuy đã cĩ nhưng chưa đồng bộ, ảnh hưởng lớn tới việc đổi mới phương pháp dạy học. - Vốn Tiếng Việt của các em cịn hạn chế đặc biệt là các em dân tộc thiểu số như H’mơng, M’nơng, Dao . - Mặt trái của sự phát triển cơng nghệ thơng tin đã gây ảnh hưởng khơng nhỏ đến việc học tập của học sinh như các trang mạng xã hội, các games online...); Từ đặc điểm tình hình và những thuận lợi khĩ khăn trên vấn đề đặt ra cần giải quyết đĩ là: “ giúp học sinh lớp 5 cĩ hứng thú học tập tốt mơn Lịch sử”. Để giải quyết vấn đề trên, tơi đã nghiên cứu và áp dụng các biện pháp cụ thể sau. 2.3. Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề. Xuất phát từ tình hình thực tế nêu trên, để giúp các em học tốt một tiết Lịch sử, tơi đã thực hiện cụ thể như sau: 2.3.1. Biện pháp 1: Phân loại các dạng bài dạy trong chương trình Lịch sử lớp 5 Trong chương trình Lịch sử lớp 5 cĩ 32 tiết với 2 dạng bài. Đĩ là nhân vật lịch sử và sự kiện lịch sử. Tùy theo từng dạng bài mà giáo viên lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với từng bài dạy, từng đối tượng học sinh. a. Đối với dạng bài dạy về nhân vật lịch sử: Giáo viên sưu tầm tranh ảnh hoặc tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử đĩ. Giáo viên cung cấp cho học sinh những nét sơ lược về bối cảnh lịch sử nhân vật hoạt động. Cho các em sử dụng thơng tin sách giáo khoa tìm hiểu kĩ những lời đối thoại thể hiện phẩm chất cao quý của nhân vật sau đĩ các em đĩng lại vai diễn.Với cách làm này đã giúp các em thay đổi khơng khí lớp học, học sinh mong muốn được đĩng vai nhân vật mình yêu thích. Từ đĩ giúp các em khắc sâu nhân vật lịch sử vừa tìm hiểu. Ví dụ: "Bài quyết chí ra đi tìm đường cứu nước". Phần 1: Tìm hiểu vài nét về thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành 12
13. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Giáo viên yêu cầu học sinh đọc các thơng tin trong sách giáo khoa, quan sát chân dung của Nguyễn Tất Thành và trả lời các câu hỏi gợi ý: + Em biết gì về quê hương và thời niên thiếu của Nguyễn Tất Thành? + Nguyễn Tất Thành là người như thế nào? Chân dung: Nguyễn Tất Thành Phần 2: Tìm hiểu về sự kiện Nguyễn Tất Thành quyết chí ra đi tìm đường cứu nước. Giáo viên yêu cầu các em dựa vào nội dung câu chuyện “Hai bàn tay, tổ chức cho các nhĩm thảo luận, phân vai và đĩng vai (Người dẫn chuyện, anh Lê, anh Thành) để thể hiện nội dung câu chuyện. Kết hợp với lược đồ thành phố Hồ Chi Minh, 2 bức ảnh "Bến cảng Nhà Rồng" và "Tàu Đơ-đốc La-tu-sơ Tờ-rê-vin" và các câu hởi gợi ý để tìm hiểu từ đĩ giúp học sinh dễ dàng hình dung và khắc sâu sự kiện quan trọng này. Các câu hỏi gợi ý: + Vì Nguyễn Tất Thành khơng tán thành con đường cứu nước của các bậc tiền bối. Trước tình hình đĩ, Nguyễn Tất Thành đã quyết định làm gì? + Nguyễn Tất Thành ra nước ngồi để làm gì, anh ra nước ngồi bằng cách nào? + Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước tại đâu và vào thời gian nào? 13
14. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Bến Nhà Rồng Lược đồ Thành phố Hồ Chí Minh Tàu Đơ-dốc La-tu-sơ Tờ-rê-vin 14
15. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Quang cảnh: Bến Nhà Rồng ngày xưa Quang cảnh: Bến Nhà Rồng ngày nay Như vậy khi học sinh được quan sát chân dung Nguyễn Tất Thành, đọc thơng tin sách giáo khoa, thực hành đĩng vai kết hợp với quan sát lược đồ vị trí 15
16. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Bến Nhà Rồng và các bức ảnh trên, các em dễ dàng hiểu và khắc sâu sự kiện ngày 5-6-1911 Bác đã ra đi tìm đường cứu nước tại Bến Cảng này trên con tàu Đơ-đốc La-tu-sơ Tờ- rê -vin. Và qua 2 bức ảnh về Bến Nhà Rồng các em so sánh được sự thay đổi từng ngày của đất nước, từ đĩ giáo dục các em thêm yêu đất nước và tự hào về dân tộc mình. b. Đối với dạng bài dạy về sự kiện lịch sử: Giáo viên phải sưu tầm đầy đủ tranh ảnh, tư liệu, lược đồ, mơ hình vì nĩ giúp các em dễ hình dung, dễ nhớ và nhớ lâu các sự kiện đĩ. Sau bài học, giáo viên chia nhĩm cho học thi kể lại sự kiện lịch sử vừa tìm hiểu. Ví dụ bài: " Thu - đơng 1947, Việt Bắc mồ chơn giặc Pháp". Giáo viên phải sử dụng bản đồ hành chính Việt Nam cho học sinh tìm 6 tỉnh thuộc căn cứ địa Việt Bắc để các em nắm được vị trí căn cứ địa Việt Bắc trên bản đồ. Sau đĩ giáo viên cho các em chỉ vào lược đồ thi kể lại một số sự kiện về chiến dịch Việt Bắc thu - đơng 1947 Chiến dịch Việt Bắc Thu - đơng 1947. 16
17. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Việc làm này đã giúp các em thay đổi khơng khí lớp học, kích thích học sinh ghi nhớ chính xác các sự kiện quan trọng để kể. Những học sinh kể chưa được hay nhớ sai các mốc lịch sử nhiều lần sẽ cố gắng về xem bài trước để hơm sau thi kể thành cơng. Trong cùng một nhĩm, học sinh cĩ học lực khá hơn sẽ theo dõi và giúp đỡ học sinh yếu. Khi các em thi kể lại sự kiện chiến dịch Việt Bắc thu - đơng 1947 cĩ sự hỗ trợ của kênh hình sẽ giúp các em nhớ kĩ và hiểu sâu những kiến thức đã thu nhận được, đồng thời phát triển ĩc quan sát, trí tưởng tượng và ngơn ngữ cho các em. 2.3.2. Biện pháp 2: Tăng cường sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học. Do đặc trưng mơn Lịch sử khác với các mơn học khác trong chương trình dạy học đĩ là: học sinh khơng được trực tiếp chứng kiến sự kiện lịch sử, khơng thực hành hay quan sát thực tế. Hơn nữa về vấn đề nhận thức lịch sử cũng khác so với nhận thức các mơn học khác. Nhận thức lịch sử phải thơng qua các “dấu vết” của quá khứ, những chứng cứ về sự tồn tại của các sự kiện, hiện tượng, nhân vật đã diễn ra. Do đĩ việc đầu tiên thiết yếu khơng thể bỏ qua là cho học sinh tiếp nhận thơng tin từ tư liệu ( hiện vật, tranh ảnh, bản đồ ) thơng qua đĩ học sinh tái hiện được sự việc đã diễn ra. Đặc biệt giáo viên phải cĩ một kiến thức sâu rộng để trong dạy học phải gắn với thực tế lịch sử khơng chỉ bằng mơ hình như trên đã nĩi mà bằng các sự kiện lịch sử quan trọng liên quan đến bài học. a. Sử dụng hình ảnh minh họa. Trong mỗi bài lịch sử, giáo viên cần sử dụng nhiều tranh ảnh, tuy nhiên đồ dùng dạy học hiện cĩ khơng đáp ứng đủ. Cịn nếu cĩ sưu tầm rồi in ra giấy thì cũng rất tốn kém về thời gian và tiền bạc. Đối với trình độ Cơng nghệ thơng tin phát triển như hiện nay thì tất cả các bài lịch sử chúng ta đều cĩ thể sưu tầm được các tranh minh họa cho bài dạy của mình và lồng vào bài giảng một cách dễ dàng mà khơng tốn thời gian và kinh phí. Ví dụ: Khi dạy bài " Vượt qua tình thế hiểm nghèo", thực dân Pháp quay lại xâm lược , nước ta rơi vào cảnh lầm than cơ cực " Ngàn cân treo sợi 17
18. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử tĩc", cùng một lúc phải đối mặt với 3 loại giặc: đĩi, dốt, ngoại xâm. Giáo viên dạy về diệt giặc đĩi mà khơng gợi được khơng khí của nạn đĩi năm 1945 qua các tư liệu lịch sử, qua tranh ảnh, thì chưa tạo dấu ấn cho học sinh về nạn đĩi. Như vậy để khắc sâu kiến thức cho học sinh khơng chỉ nội dung sách giáo khoa là đủ mà phải sưu tầm thêm tranh ảnh cho phù hợp với thực tế bài học. Sống ngắc ngoải trong trận đĩi Ất Dậu 1945 18
19. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Phát động phong trào chống nạn thất học ở Hà Nội 1945 học ở Hà Nội 1945Quân Pháp ở Sài Gịn 1945 19
20. Tác giả: Phạm Thị Thủy Tiên - Trường Tiểu học Tơ Hiệu, huyện Cư Jút Sáng kiến: Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt mơn Lịch sử Nhờ những hình ảnh trên các em dễ dàng tái hiện và nhớ kĩ được tình thế vơ cùng hiểm nghèo của nước ta lúc bấy giờ. Như vậy việc sưu tầm tranh ảnh, tư liệu là rất quan trọng để các em dễ hình dung, dễ nhớ và nhớ lâu các sự kiện. b.Sử dụng phim tư liệu. Nhằm giúp cho học sinh hiểu, tiếp thu nhanh nội dung bài học. Ngồi những tranh ảnh minh họa giáo viên cịn cần sử dụng những thước phim tư liệu để tiết học sinh động hơn, thu hút sự chú ý, ham thích học tập của các em. Từ đĩ các em sẽ khắc sâu kiến thức và nhớ bài rất lâu. Ví dụ: Một số bài trong chương trình Lịch sử lớp 5 tơi đã sử dụng phim tư liệu: + Bài 10: Bác Hồ đọc Tuyên ngơn Độc lập ( phim tư liệu là: Bác Hồ đọc Tuyên ngơn Độc lập ngày 2/9/1945) + Bài 13: “ Thà hy sinh tất cả, chứ nhất định khơng chịu mất nước” ( Đoạn phim tư liệu) + Bài 14: Thu – đơng 1947, Việt Bắc “ Mồ chơn giặc Pháp” ( Đoạn phim Bom trong chiến dịch Miền Bắc) + Bài 16: Hậu phương những năm sau chiến dịch biên giới. ( Đoạn phim tư liệu) + Bài 17: Chiến thắng Điện Biên Phủ ( đoạn phim tư liệu TW đang họp bàn chiến dịch, đoạn phim tư liệu cuộc tiến cơng đợt 3) + Bài 26: Tiến vào Dinh Độc Lập ( Đoạn phim Cắm cờ trên Dinh Độc Lập) 2.3.3. Biện pháp 3: Kết hợp với mơn Tiếng Việt và Âm nhạc trong dạy Lịch sử. Đối với những bài, những chương viết về các trận đánh cĩ rất nhiều những con số về ngày, tháng, năm xảy ra sự kiện hoặc những số liệu về các thành tựu đã đạt được trên mọi lĩnh vực. Nhưng để giúp học sinh tránh sự nhàm chán, chúng ta cần phải biết kết hợp mơn Tiếng Việt và Âm nhạc trong dạy học Lịch sử để tạo cho học sinh tiếp thu bài một cách hứng thú, đặc biệt giúp các em cĩ thêm vốn kiến thức về mơn Tiếng Việt và Âm nhạc. Ví dụ: - Khi tường thuật trận Điện Biên Phủ 1954, giáo viên cĩ thể 20