Sáng kiến kinh nghiệm Một số kinh nghiệm dạy và học phân môn Luyện từ và câu ở Lớp 2

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số kinh nghiệm dạy và học phân môn Luyện từ và câu ở Lớp 2

1. PHẦỞẦ N I: M Đ U 1 ± Lí do chọ n đ ề tài Môn Tiế ng Vi ệ t là m ộ t môn h ọ c góp ph ầ n quan tr ọ ng trong vi ệ c giúp các em họ c các môn h ọ c khác. D ạ y Ti ế ng Vi ệ t ở ti ể u h ọ c là d ạ y phát tri ể n ngôn ngữ cho ng ườ i b ả n ng ữ vì b ả n thân các em đã bi ế t ti ế ng m ẹ đ ẻ. Chúng ta cầ n d ạ y cho các em bi ế t cách s ử d ụ ng ngôn ng ữ sao cho phù h ợ p trong môn Tiếệởểọ ng Vi t ti u h c bao g ồề m nhi u phân môn nh ưậọ : T p đ c, chính t ảể , k chuyệ n, t ậ p làm văn, t ậ p vi ế t và luy ệ n t ừ và câu. M ỗ i phân môn đ ều có nhữ ng vai trò quan tr ọ ng riêng. Nh ư ng phân môn Luyệ n t ừ và câu là mộ t phân môn mà tôi yêu thích nhấ t. Vì đây là phân môn đóng vai trò quan trọ ng đ ối v ớ i việ c phát tri ể n ngôn ng ữ c ủ a h ọ c sinh nói chung và đ ối v ớ i h ọ c sinh l ớ p 2 nói riêng.Trong thự c t ế , phân môn Luyệ n t ừ và câu có vị trí r ấ t quan tr ọ ng, là chìa khóa mở ra kho tàng văn hóa trên m ọ i lĩnh v ự c đ ời s ố ng, xã h ộ i c ủ a con ngườ i. H ơ n n ữ a, phân môn Luyệ n t ừ và câu giúp họ c sinh lĩnh h ộ i Ti ế ng Việ t, văn hóa, là công c ụ giao ti ế p t ư duy và h ọ c t ậ p. Đ ối v ớ i h ọ c sinh khi s ử dụ ng Ti ế ng Vi ệ t thì vi ệ c Luyệ n t ừ và câu có mộ t vai trò quan tr ọ ng nó giúp họ c sinh có đủ đi ề u ki ệ n để sử dụ ng Ti ế ng Vi ệ t đạt hi ệ u qu ả cao trong h ọ c tậ p các môn văn hóa, trong vi ệ c vi ế t văn b ả n. Xu ấ t phát t ừ m ụ c đích yêu c ầ u củ a môn Ti ếệ ng Vi t trong tr ườểọằạ ng ti u h c nh m t o cho h ọ c sinh năng l ự c sử d ụ ng Ti ế ng Vi ệ t, văn hóa và hi ệ n đ ại đ ể suy nghĩ, giao ti ế p và h ọ c t ậ p. Thông qua việ c h ọ c Ti ế ng Vi ệ t rèn cho h ọ c sinh năng l ự c t ư duy, ph ươ ng pháp suy nghĩ giáo dụ c cho các em t ư t ưở ng, tình c ả m trong sáng. Có nh ư v ậ y mớựệượệụạọ i th c hi n đ c nhi m v đào t o h c sinh thành nh ữ ng con ng ườ i phát triể n toàn di ệ n. 2. Đối t ượ ng, ph ạ m vi và k ế ho ạ ch nghiên c ứ u a.Đối t ượ ng 1
2. Họ c sinh l ớ p 2A c ủ a tr ườ ng ti ể u h ọ c Đông L ộ c. b. Phạ m vi nghiên c ứ u Ngay từ đ ầu năm h ọ c, tôi đã chú ý tìm hi ể u v ề tình hình c ủ a l ớ p và thấ y r ằ ng trong môn Ti ế ng Vi ệ t đ ặc bi ệ t ở phân môn Luyệ n t ừ và câu chấ t lượ ng h ọ c c ủ a h ọ c sinh còn chư a cao. Chính vì th ế mà tôi đã ch ọ n đ ề tài: ª Mộ t s ố kinh nghiệ m d ạ y và họ c phân môn luy ệ n t ừ và câu ở l ớ p 2º . Trên thự c t ế h ọ c sinh còn có m ặ t h ạ n ch ế và thi ế u sót nh ấ t đ ịnh so vớ i yêu c ầ u chung đ ưa ra. Hiể u đ ược t ầ m quan tr ọ ng c ủ a vi ệ c dùng t ừ , đ ặt câu và so sánh v ớ i thự c tr ạ ng tình hình h ọ c t ậ p c ủ a l ớ p tôi, tôi r ấ t băn khoăn và lo l ắ ng, tìm ra mộệ t bi n pháp gi ảếịờướắ i quy t k p th i tr c m t và rèn luy ệ n lâu dài đ ểướ h ng dẫ n các em nh ữ ng bi ệ n pháp dùng t ừ đ ặt câu có hi ệ u qu ả . Trong quá trình họ c t ậ p và gi ả ng d ạ y tôi đã n ắ m đ ược nh ữ ng c ơ s ở lí luậủ n c a công tác giáo d ụọ c h c sinh đ ặệấượạọc bi t là ch t l ng d y và h c phân môn Luyệ n t ừ và câu củ a l ớ p 2. Tôi đã tìm hi ể u nh ữ ng ph ầ n nào v ề n ộ i dung và biệ n pháp th ự c t ế trong quá trình gi ả ng d ạ y. Đ ặc bi ệ t là nh ữ ng bi ệ n pháp dạ y phân môn Luyệ n t ừ và câu cho họ c sinh l ớ p 2 nh ằ m nâng cao ch ấ t l ượ ng giả ng d ạ y Theo ch ươ ng trình tr ườ ng h ọ c m ớ i Mặ t khác, đ ối v ớ i giáo viên ch ấ t l ượ ng gi ả ng d ạ y phân môn Luyệ n t ừ và câu là nhiệụ m v hàng đ ầu. Có d ạố y t t thì k ếảọậủọ t qu h c t p c a h c sinh mớ i đ ược nâng cao. Giáo viên có d ạ y t ố t hay không đ ược đánh giá ở chính thành tích họ c t ậ p c ủ a các em. K ế t qu ả h ọ c t ậ p c ủ a các em là th ướ c đo quá trình phấ n đ ấu rèn luy ệ n c ủ a chính b ả n thân m ỗ i giáo viên. Cho nên khi giả ng d ạ y m ỗ i giáo viên ti ể u h ọ c ph ả i truy ề n đ ạt h ế t s ứ c mình cho các em họ c t ậ p. 3. Mục đích nghiên cứu: 2
3. Nghiên cứu đề tài này nhằm nâng cao chất lượng dạy học phân môn ệ ừ ớ ở ườ ể ọ ộ luy n t và câu l p 2 tr ng Ti u h c Đông l c. - Nghiên cứu tầm quan trọng tổ chức trò chơi nhằm nâng cao chất lượng môn luyện từ và câu lớp 2 Trường Tiểu học Đông lộ c . - Thực trạng việc học phân môn luyện từ và câu lớp 2 ở trường TH Đông lộ c - Một số trò chơi nhằm nâng cao chất lượng môn luyện từ và câu lớp 2 Trường Tiểu học Đông lộ c. - Phương pháp nghiên cứu lý thuyết. - phương pháp thực nghiệm. - phương pháp điều tra khảo sát, thống kê. - Phương pháp tổng kết rút kinh nghiệm. B. PHẦỘỨ N II: N I DUNG NGHIÊN C U A .Cơ sở lý luận: Ởớ l p 2 ch ươ ng trình m ớ i, môn t ừữữ ng - ng pháp đ ượếợc k t h p thành mộ t môn h ọ c m ớ i đó là phân môn luy ệ n t ừ và câu. Nó là m ộ t môn h ọ c giữị v trí ch ủạ đ o trong ch ươ ng trình Ti ếệớủớ ng Vi t m i c a l p 2. Ngay t ừầ đ u củạộọậởườọ a ho t đ ng h c t p tr ng, h c sinh đã đ ược làm quen v ớ i lí thuy ếủ t c a từ và câu. Sau đó, ki ếứượởộ n th c đ c m r ng thêm và nâng cao d ầểụụ n đ ph c v cho nhu cầ u ngày m ộ t tăng trong cu ộ c s ố ng c ủ a các em cũng nh ư trong lao động, h ọ c t ậ p và giao ti ế p. Vai trò quan trọ ng đ ặc bi ệ t trong h ệ th ố ng ngôn ng ữ , là đ ơn v ị trung tâm củ a ngôn ng ữ . Chính vì v ậ y, d ạ y luy ệ n t ừ và câu có v ị trí r ấ t quan tr ọ ng, không có mộốừầủ t v n t đ y đ thì không th ểắượ n m đ c ngôn ng ữưộ nh m t phươ ng pháp giao ti ế p. Vi ệ c d ạ y t ừ và câu ở giai đo ạ n đ ầu giúp h ọ c sinh nắượếẹẻạềệọậ m đ c ti ng m đ , t o đi u ki n h c t p và phát tri ể n toàn di ệ n. Kh ả năng giáo dụ c nhi ề u m ặ t c ủ a luy ệ n t ừ và câu là r ấ t to l ớ n. Nó có nhi ề u kh ả năng để phát tri ể n ngôn ng ữ , t ư duy lôgic và các năng l ự c trí tu ệ nh ư tr ừ u 3
4. tượ ng hóa, khái quát hóa, phân tích t ổ ng h ợ p¼ và các ph ẩ m ch ấ t đ ạo đ ức ư ẩ ậ ầ Luyệ n t ừ và câu nh tính c n th n, c n cù. Ngoài ra, phân môn còn có vai trò hướ ng d ẫ n và rèn cho h ọ c sinh kĩ năng nói, đ ọc, vi ế t. Luyệ n t ừ và câu là môn h ọ c n ề n t ả ng đ ể h ọ c sinh h ọ c các môn h ọ c khác trong tấ t c ả các c ấ p h ọ c sau, cũng nh ư trong lao đ ộng và giao ti ế p trong cuộ c s ố ng, b ở i nó giúp h ọ c sinh có năng l ự c nói đúng. T ừ đó, s ử d ụ ng Ti ế ng Việ t văn hóa m ộ t cách thành th ạ o làm công c ụ t ư duy đ ể h ọ c t ậ p giao ti ế p và lao động. B: Thực trạng dạy và học. Trong thực tế giảng dạy mà đặc biệt là qua những lần thao giảng ở trường của bản thân tôi nhận thấy: Các hình thức tổ chức hoạt động học tập trong giờ học LT&C còn đơn điệu, việc sử dụng hình thức trò chơi trong việc dạy LT&C chưa thực sự được chú trọng, sở dĩ có tình trạng trên là do bản thân cũng như một vài đồng chí giáo viên chưa thấy hết ý nghĩa, tác dụng của trò chơi trong giờ học LT&C. Bên cạnh đó giáo viên không được tập huấn về thiết kế trò chơi, mặt khác trình độ giáo viên lại không đồng đều. Đối với một số giáo viên trong giờ học cũng như ở một số tiết thao giảng có thiết kế trò chơi nhưng chưa được sử dụng thường xuyên mà chỉ mang tính chất đối phó. Về phía học sinh, do địa bàn miền núi, kinh tế còn khó khăn học sinh đến trường gia đình chỉ phó mặc cho nhà trường. Số học sinh tự giác tích cực không nhiều nên từ đó dẫn đến chất lượng học tập của các em chưa cao. Trò chơi trong giờ học tạo hứng thú cho các em, giúp các em yêu thích, say mê môn học nhưng nếu không được sử dụng thường xuyên thì thao tác của các em sẽ bỡ ngỡ, lúng túng. 4
5. Từ nhu cầu thực tế đặt ra tôi nhận thấy việc thiết kế trò chơi góp phần ổ ớ ươ ạ ọ ấ ượ ạ ọ ế ệ đ i m i ph ng pháp d y h c, nâng cao ch t l ng d yh c môn Ti ng Vi t nói chung, môn LT&C nói riêng là rất cần thiết. C. Nộ i dung các Gi ả i pháp ti ế n hành Giả i pháp 1: Phốợớ i h p v i cha m ẹọ h c sinh, cán b ộưệ th vi n nhà tr ườể ng đ xây đ ựng phong trào ªThi đọc truy ệ n và thi k ể truy ệ n º vào ngày đ ầu năm h ọ c. - Giáo viên cầ n cho Ph ụ huynh h ọ c sinh bi ế t đ ược vai trò c ủ a ª đ ọc truyệ n tranh và m ở góc th ư vi ệ n xanh º giúp đỡ h ọ trong việ c mua truy ệ n tranh để đ ọc thêm. Đ ối v ớ i h ọ c sinh có năng khi ế u khi các em đ ọc và nh ớ các mẫ u truy ệ n k ể vào các bu ổ i sinh ho ạ t l ớ p, giáo viên ph ả i có s ự quan tâm hằ ng ngày đ ể nâng cao luy ệ n t ừ và câu trong các m ẫ u truy ệ n s ẵ n có mà các em vừ a đ ọc và nghe. Giả i pháp 2: Cầ n kh ắ c sâu bi ể u t ượ ng v ề luy ệ n đ ọc các t ừ ng ữ khó. - Từ và câu là đi ề u ki ệ n đ ầu tiên đ ể h ọ c sinh phát âm chu ẩ n, nh ấ t là các từ đ ịa ph ươ ng th ườ ng dùng. Bên c ạ nh đó t ừ ng ữ c ủ a giáo viên khi phát âm sẽ giúp h ọ c sinh n ắ m đ ược âm ng ữ chu ẩ n đ ể các em vi ế t đúng chính t ả , cách phát âm, cách kế t h ợ p v ớ i l ưỡ i môi .. trong m ộ t âm v ầ n nh ằ m đ ảm b ả o yêu cầ u chu ẩ n, m ạ ch l ạ c khi phát âm, đ ọc đúng chính t ả . - Để phát huy cu ả gi ả i pháp này, khi gi ớ i thi ệ u v ề bài h ọ c ph ầ n đ ọc mẫ u, giáo viên c ầ n t ậ p cho các em có thói quen bi ế t k ế t h ợ p nghe m ẫ u chu ẩ n, khi đọc m ẫ u bài h ọ c m ớ i. - Khi đọc m ẫ u, giáo viên c ầ n đ ọc ch ậ m - đúng qui t ắ c, khi đ ọc c ầ n phân tích cho họ c sinh n ắ m. Khi có các t ừ ng ữ khó, giáo viên c ầ n t ạ o đi ề u kiệ n đ ể cho h ọ c sinh nghe phát âm chu ẩ n c ủ a giáo viên- đ ọc t ừ ng câu, t ừ . Sau mỗ i gi ờ t ậ p đ ọc, k ể truy ệ n giáo viên c ầ n ch ữ a cách đ ọc và phát âm củ a h ọ c sinh, cách đ ọc c ủ a giáo viên lúc này cũng đ ược coi là phát âm chu ẩ n 5
6. nhấ t, nh ấ t là các âm t ừ đ ịa ph ươ ng th ườ ng phát âm sai nên giáo viên c ầ n có ý ứ ẩ th c phát âm chu n, đúng, rõ ràng. Giả i pháp 3: Giúp họ c sinh c ủ ng c ố , nh ớ l ạ i và n ắ m ch ắ c Luy ệ n t ừ và câu Dạ y phân môn luy ệ n t ừ và câu ở tr ườ ng ti ể u h ọ c nói chung và ở l ớ p 2 nói riêng có nhiệ m v ụ cung c ấ p cho h ọ c sinh m ộ t s ố khái ni ệ m t ừ và câu cơả b n, cung c ấ p cho các em m ộốếứ t s ki n th c ban đ ầơảầu c b n và c n thiếềừ t v t , câu, các ki ểừ u t , các ki ể u câu¼. nh ưảừứốớ ng ph i v a s c đ i v i lứ a tu ổ i các em. Giả i pháp 4: Tác dụ ng c ủ a phân môn luy ệ n t ừ và câu Xuấ t phát t ừ nhi ệ m v ụ c ủ a phân môn luy ệ n t ừ và câu đã đ ược trình bày ở trên, giúp h ọ c sinh phân bi ệ t câu và t ừ , t ừ và ti ế ng , các ki ể u câu đ ơn ¼trong đó biế t dùng t ừặ đ t câu, bi ếởộốừả t m r ng v n t và gi i nghĩa t ừế , bi t dùng dấ u câu phù h ợ p. Nó góp ph ầ n b ổ sung ki ế n th ứ c, rèn luy ệ n t ư duy và hình thành nhân cách cho họ c sinh (thông qua các kĩ năng các em dùng t ừ đ ể đặt câu) Giả i pháp 5: Lậ p m ố i quan h ệ gi ữ a âm và t ừ , cách đ ặt câu, thanh và d ấ u câu. Qua phân môn luyệ n t ừ và câu các em n ắ m đ ược t ừ và m ở r ộ ng vố n t ừ , gi ả i nghĩa c ủ a t ừ và v ế câu. Các em n ắ m đ ược các ki ể u câu, các dấ u câu (d ấấấẩấấỏấấ u ch m , d u ph y, d u ch m h i, d u ch m than), bi ế t cách sử d ụ ng t ừ và câu phù h ợ p v ớ i ng ữ c ả nh và l ờ i nói. Giả i pháp 6: Cầ n phân lo ạ i d ạ y luy ệ n t ừ và câu theo nhóm. 6
7. Dạ y luy ệ n t ừ và câu là khó vì h ọ c sinh nhi ề u khi còn ch ư a rõ và phân bi ệ t ừ ầ ả ọ ể ượ ộ chính xác các t , câu nên c n gi i thích cho h c sinh hi u đ c n i dung bài. Ví dụ : Khi dạ y bài : ª T ừ ng ữ v ề muông thúº Sau khi dạ y xong bài, ph ầ n c ủ ng c ố giáo viên yêu c ầ u h ọ c sinh các nhóm tìm tên các con thú nguy hiể m và thú không nguy hi ể m n ế u lúc đó có h ọ c sinh nêu : Con rắ n Thự c ra là sai vì r ắ n không ph ả i là loài thú mà đó là loài bò sát. - Đồ dùng tr ự c quan ở tr ườ ng còn ít ch ư a đáp ứ ng đ ủ cho các ti ế t họ c, giáo viên ph ả i làm đ ồ dùng tr ự c quan r ấ t nhi ề u, v ẽ tranh phù h ợ p vớ i các ti ếạểướẫọ t d y đ h ng d n h c sinh n ắượ m đ c bài. Ngoài ra còn s ử dụ ng b ả ng ph ụ ghi ví d ụ và các bài t ậ p. Ví dụ : Cũng vớ i bài d ạ y trên ở tu ầ n 23, khi d ạ y tôi ph ả i đi s ư u tầ m các tranh ả nh các con v ậ t nh ư : l ợ n r ừ ng, bò r ừ ng, tê giác, ch ồ n¼. Sau đó phóng tranh to để h ọ c sinh nhìn rõ nh ữ ng đ ặc đi ể m c ủ a loài thú nguy hiể m và bi ế t đ ược vì sao nó nguy hi ể m. Giả i pháp 7: Quan tâm cách rèn luyệ n câu t ừ cho h ọ c sinh ở t ấ t c ả các môn còn l ạ i như Toán có l ờ i văn, Đ ạo đ ức, T ự nhiên xã h ộ i... - Cho các em đọc hi ể u các bài ở nhà theo n ộ i dung bài h ọ c Ti ế ng vi ệ t (mộ t đo ạ n văn ng ắ n) giáo viên th ườ ng xuyên ki ể m tra, tuyên d ươ ng nh ữ ng họ c sinh bi ế t đ ặt d ấ u câu khi k ế t thúc câu, khuy ế n khích h ọ c sinh ti ế n b ộ , h ổ trợ , giúp đ ỡ h ọ c sinh còn sai sót. Giả i pháp 8: Tạ o s ự thân thi ệ n, g ầ n gũi gi ữ a th ầ y và trò. - Để th ự c hi ệ n đ ược đi ề u đó ng ườ i giáo vên c ầ n có đ ức tính kiên trì, tậ n tình. S ự nhi ệ t tâm chu đáo c ủ a giáo viên là y ế u t ố đ ảm b ả o s ự thành công 7