Bài giảng Ngữ văn Lớp 12 - Tiết 9+10+11: Tây Tiến

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn Lớp 12 - Tiết 9+10+11: Tây Tiến

1. TÂY TIẾN Quang Dũng
2. I. Tìm hiểu chung 1/ Tác giả - Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh và soạn nhạc. - Nhưng Quang Dũng trước hết là một nhà thơ mang hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa.
3. 2/ Văn bản a) Đặc điểm đoàn quân Tây Tiến (SGK) b) Hoàn cảnh sáng tác - Bài thơ “Tây Tiến” in trong tập “Mây đầu ô”, được viết vào năm 1948 tại Phù Lưu Chanh, khi Quang Dũng chuyển sang đơn vị khác và nhớ về đơn vị cũ là đoàn quân Tây Tiến. - Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là nỗi nhớ.
4. II. Đọc hiểu văn bản 1/ Khổ 1: Nhớ về chặng đường hành quân gian khổ a) Nỗi nhớ:
5. - “Sông Mã xa rồi” luyến tiếc kỉ niệm. - “Tây Tiến ơi” tiếng gọi thân thương về đồng đội. - “Nhớ chơi vơi” nỗi nhớ không định hình, bao trùm cả không gian, thời gian. Câu cảm, điệp từ, từ láy, hiệp vần “ơi” nỗi nhớ da diết, ám ảnh tâm trí khôn nguôi.
6. b) Nhớ về chặng đường hành quân gian khổ * Thiên nhiên khắc nghiệt, hùng vĩ, dữ dội: - Những địa danh lạ gợi sự xa xôi, hẻo lánh. - Sương núi mịt mù: trên đỉnh Sài Khao, sương dày đặc, vùi lấp cả đoàn quân khắc nghiệt.
7. - Núi cao vực sâu: + Điệp từ “dốc” núi đồi trùng điệp, cao vút + Từ láy tượng hình “khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút”+ 5 thanh trắc núi gập ghềnh, quanh co, hiểm trở.
8. + “Ngàn thước lên cao >< ngàn thước xuống” NT đối+ nhịp ngắt bẻ đôi núi lên cao chót vót, xuống sâu thăm thẳm, nguy hiểm tột cùng. - Rừng thiêng nước độc: + “Chiều chiều, đêm đêm”: thời gian dài, thường xuyên, liên tục. + Thác gầm thét, cọp trêu người nhân hóa núi rừng hoang sơ, dữ dội, đầy bí ẩn.
9. * Thiên nhiên thơ mộng, trữ tình - Mường Lát: sương khói lung linh, huyền ảo. - Pha Luông: những mái nhà thấp thoáng ẩn hiện trong màn mưa thật thi vị, nên thơ. * Hình ảnh người lính Tây Tiến - Gian khổ, hi sinh: + Từ láy “dãi dầu” những khó khăn, gian khổ. + Chữ “gục” khắc tạc hình ảnh người lính mệt mỏi, kiệt sức. + NT nói giảm cái chết nhẹ nhàng, không bi lụy.
10. - Lạc quan, yêu đời: “Súng ngửi trời”: nhân hóa, cách nói tinh nghịch sự lạc quan, yêu đời, tư thế khỏe khoắn của con người trước thiên nhiên . - Sự bay bổng. lãng mạn” + Giữa mịt mù sương lạnh, người lính vẫn thấy con đường hành quân thật đẹp và nên thơ. + Tâm hồn nhẹ nhàng, thư thái khi thấy những mái nhà trong màn mưa phủ kín đất trời. - Giàu tình cảm: “Nhớ ôi...thơm nếp xôi” Câu cảm nhớ bản làng mùa gặt, nhớ bóng hình sơn nữ tình quân dân ấm áp.
11. Thi trung hữu họa thiên nhiên TB hùng vĩ, dữ dội nhưng cũng rất mĩ lệ, trữ tình; hình ảnh người lính trên chặng đường hành quân gian khổ, hi sinh mà tâm hồn vẫn trẻ trung, lãng mạn.
12. 2/ Khổ 2: Nhớ về kỉ niệm kháng chiến: a) Cảnh đêm liên hoan (4 câu đầu) - Động từ “bừng” tả thực đêm liên hoan sáng bừng ánh đuốc; không khí tưng bừng. - NT chơi chữ “đuốc hoa” (hoa chúc) sự liên tưởng táo bạo, thú vị tâm hồn người lính lãng mạn, đa tình, cháy bỏng khát khao về tình yêu, hạnh phúc. - Hai chữ “kìa em” + những chi tiết gợi cảm: “xiêm áo, man điệu, nàng e ấp” thiếu nữ Tây Bắc đẹp dịu dàng, duyên dáng múa theo tiếng khèn làm chiến sĩ Tây Tiến ngạc nhiên, ngây ngất.
13. - Tiếng nhạc làm tâm hồn chiến sĩ bay bổng, lâng lâng. Chất trữ tình lãng mạn tình quân dân ấm áp; tâm hồn chiến sĩ Tây Tiến lãng mạn, hào hoa, đa tình. b) Cảnh sông nước miền Tây (4 câu cuối) * Thiên nhiên Tây Bắc - Từ “chiều sương” cảnh vật bảng lảng khói sương, huyền ảo như một miền cổ tích. - Nhân hóa “hồn lau” cảnh hoang dại, tĩnh lặng, có chút gì đó thiêng liêng. - Đối lập: dòng nước lũ >< hoa đong đưa thơ mộng.
14. * Con người Tây Bắc “Dáng người trên độc mộc” vẻ đẹp mềm mại, uyển chuyển. Dáng người hoà hợp với dáng hoa làm nên bức tranh hào hùng, lãng mạn. Bút pháp gợi tả kết hợp hài hòa với chất họa, chất nhạc Thiên nhiên Tây Bắc thơ mộng, trữ tình; con người Tây Bắc duyên dáng, tài hoa. 3/ Khổ 3: Bức chân dung người lính TâyTiến: a) Vẻ đẹp kiêu hùng, lẫm liệt (câu 1,2) - Tả thực “không mọc tóc, xanh màu lá ngoại hình kì dị, khác thường hiện thực kháng chiến gian khổ, thiếu thốn, bệnh sốt rét hoành hành.
15. - Ẩn dụ " dữ oai hùm” dáng vẻ oai phong lẫm liệt, khí thế hào hùng làm quân thù khiếp sợ. b) Vẻ đẹp hào hoa, lãng mạn (câu 3,4) - Các chi tiết “gửi mộng”, “đêm mơ” cho thấy lính Tây Tiến là những chàng trai lãng mạn, hào hoa với trái tim rạo rực, khao khát yêu đương. + “Mộng” gửi về “biên giới”, nơi còn đầy bóng giặc- khát khao giết giặc lập chiến công. + “Mơ” về “Hà Nội” (quê hương yêu dấu) và mơ về“dáng kiều thơm” (những thiếu nữ thủ đô sắc nước hương trời) niềm khát khao hạnh phúc thầm kín, riêng tư.
16. c) Vẻ đẹp bi tráng (câu 5 8) - “Rải rác ... viễn xứ”: từ Hán Việt trang trọng chiến sĩ Tây Tiến hi sinh trên đường hành quân, cái chết lạnh lẽo, xa quê gợi sự bi thương. - “Chiến trường ... đời xanh”: nghệ thuật hoán dụ khẳng định lí tưởng cao đẹp, sẵn sàng hiến dâng tuổi thanh xuân cho Tổ quốc hào hùng. - “Áo bào ...về đất”: + “Áo bào” gợi cái chết sang trọng, bi hùng, mang dáng dấp của những tráng sĩ thuở xưa.
17. +“Anh về đất”: nói giảm người lính ra đi nhẹ nhàng niềm xót xa, cảm phục của tác giả. - “Sông Mã độc hành”: nhân hóa dòng sông trỗi lên khúc nhạc hào hùng tiễn đưa người lính về với đất mẹ. Các anh trở thành hồn thiêng sông núi. Cảm hứng bi tráng, bút pháp lãng mạn người lính Tây Tiến kiêu hùng trong chiến đấu, lãng mạn trong tình cảm, hùng tráng trong sự ra đi, mang vẻ đẹp cao cả. 4/ Khổ 4: Lời thề quyết tử: Âm điệu trầm hùng thể hiện ý chí quyết tâm lớn của người chiến sĩ với tinh thần một đi không trở lại, sẵn sàng quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.
18. III. Tổng kết : 1/ Nghệ thuật: - Cảm hứng và bút pháp lãng mạn. - Ngôn từ đặc sắc: từ địa danh, từ tượng hình, từ Hán Việt. - Kết hợp chất họa và chất nhạc. 2/ Ý nghĩa văn bản: - Bài thơ đã khắc họa thành công hình tượng người lính Tây Tiến trên nền cảnh núi rừng miền tây hùng vĩ, dữ dội. - Hình tượng người lính Tây Tiến mang vẻ đẹp lãng mạn, đạm chất bi tráng sẽ luôn đồng hành trong trái tim và trí óc của mỗi chúng ta