Bài giảng Ngữ văn Lớp 11 - Hai đứa trẻ

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn Lớp 11 - Hai đứa trẻ

1. HAI ĐỨA TRẺ Thạch Lam
2. I.TÌM HIỂU CHUNG: 1.Tác giả - Thach Lam (1910- 1942) tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh, sau đổi thành Nguyễn Tường Lân , sinh tại Hà Nội trong 1 gia đình công chức gốc quan lại .Thuở nhỏ ,TL sống ở Hải Dương, sau đó chuyển sang Thái Bình. Ông là người đôn hậu và rất tinh tế và có biệt tài về truyện ngắn.
3. - Tác phẩm của ông thường đi sâu khai thác thế giới nội tâm nhân vật với những cảm xúc mong manh mơ hồ; kết hợp hiện thực với lãng mạn. Mỗi truyện của ông như 1 bài thơ trữ tình - Các tác phẩm chính : “Gió đầu mùa”, “ Nắng trong vườn”, 2.Văn bản: ‘‘Hai đứa trẻ” là 1 trong những truyện ngắn đặc sắc của TL in ở tập “Nắng trong vườn “ ( 1938). “Hai đứa trẻ” có sự hòa quyện 2 yếu tố hiện thực và lãng mạn trữ tình.
4. II.ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: 1.Phố huyện lúc chiều tàn - Cảnh chiều tàn: +Âm thanh: tiếng trống thu không, tiếng ếch nhái, tiếng muỗi vo ve ->không gian tĩnh lặng +Màu sắc: phương tây đỏ rực như lửa cháy, những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn, dãy tre làng trước mặt đen lại-> màu sắc có sự dịch chuyển theo thời gian, ánh sáng lùi dần - Hình ảnh chợ tàn và những kiếp người tàn tạ:
5. +Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn, lá mía. Không khí với mùi âm ẩm bốc lên,hơi nóng ban ngày lẫn với mùi cát bụi-> xơ xác, ngột ngạt +Mấy người bán hàng về muộn đã xỏ sẵn đòn gánh vào quang gánh. Mấy đứa trẻ con nhà nghèo nhặt nhạnh đồ thừa ở chợ khiến Liên động lòng thương nhưng lại không có tiền mà cho chúng nó-> những con người tàn tạ =>Buồn, tiêu điều, ảm đạm gợi buồn và trắc ẩn ở Liên
6. 2. Phố huyện lúc đêm khuya a ) Khung cảnh thiên nhiên và con người: - Bóng tối: + Tràn lan “đường phố ... bóng tối” + Đậm đặc “ tối hết ... hơn nữa” =>Bóng tối bao la -> Cuộc sống tối tăm của người dân nơi phố huyện trong màn đêm của xã hội thực dân nửa phong kiến - Ánh sáng: + Ngọn đèn con từ chỗ bán nước chè của chị Tí
7. + Bếp lửa từ gánh phở của Bác Siêu + Từng hột sáng lọt qua phên nứa từ ngọn đèn vặn nhỏ ở cửa hàng Liên + Ngàn sao lấp lánh + Vệt sáng của những con đom đóm => Ánh sáng yếu ớt, ít ỏi -> chút hy vọng về sự đổi đời của những người dân sống vật vờ, leo lét nơi phố huyện trong xã hội cũ. b.Nhịp sống của người dân - Chị Tí: ngày mò cua bắt tép, tối dọn hàng bán nước chè nhưng cũng chả kiếm được bao nhiêu
8. - Bà cụ Thi: hơi điên, nghiện rượu, sau khi uống rượu xong thì lẫn chìm vào bóng tối với tiếng cười khanh khách gợi cuộc sống vô nghĩa bế tắc - Gia đình bác xẩm: hát rong nhưng cũng ế ẩm - Bác Siêu với gánh phở ế ẩm vì “ở cái ... xa xỉ” - Chị em Liên: trông coi cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu ( do mẹ thuê lại của người khác từ khi bố mất việc).
9. =>Mỗi người mỗi cảnh, nhưng họ đều có chung cái nghèo túng, đơn điệu, buồn tẻ, quẩn quanh , nhân hậu và mong đợi “một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày”(yếu tố lãng mạn và hiện thực của tác phẩm) c.Tâm trạng của Liên: - Liên buồn bâng quơ vì Liên là cô gái mới lớn ;có tâm hồn tinh tế và nhạy cảm: “Liên không hiểu sao, nhưng chị thấy lòng buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn”; “Qua kẽ lá .mơ hồ không hiểu”
10. - Mặc dù Liên trước đây có cuộc sống sung túc ở Hà Nội, nay khi sống ở cái phố huyện nhỏ này nhưng Liên cũng hòa đồng được với cảnh sống nơi đây và Liên rất nhân hậu. Liên ngửi mùi âm ẩm bốc lên vào cuối ngày tại nơi phố huyện nhưng lại thấy quen thuộc, gần gũi. Liên quen và không sợ đêm tối ở phố huyện nữa. Liên hỏi han chị Tí, động lòng thương mấy đứa trẻ con nhà nghèo nhặt đồ thừa ở chợ tàn, rót đầy vào cút rượu của bà cụ Thi hơi điên, .
11. - Liên nhớ lại những tháng ngày tươi đẹp ở Hà Nội: Hà Nội nhiều đèn, một vùng sáng rực và lấp lánh; Liên được hưởng nhũng thức quà ngon, lạ và được đi chơi bờ hồ, - Liên buồn bã, yên lặng dõi theo và xót thương những cảnh đời nhọc nhằn, những kiếp người tàn tạ; cảm nhận sâu sắc về cuộc sống tù đọng trong bóng tối của họ
12. - Liên mong đợi tàu đến và nhìn đủ thứ ánh sáng xung quanh có phần là do sự tò mò của trẻ con và cũng có phần mong muốn có sự thay đổi cuộc sống tối tăm ở phố huyện => Qua tâm trạng Liên, tác giả như muốn lay tỉnh những con người đang buồn chán, sống quẩn quanh, lam lũ và hướng họ đến một tương lai tốt đẹp hơn -> giá trị nhân bản của truyện ngắn này.
13. 3. Phố huyện lúc chuyến tàu đêm đi qua - Khi chuyến tàu đêm đến thì phố huyện sáng bừng lên và huyên náo trong chốc lát: Tiếng còi tàu rít lên và tàu rầm rộ đi qua; các toa đèn sáng trưng và chiếu ánh cả xuống đường; những toa hạng trên sang trọng lố nhố những người ->Âm thanh khác, ánh sáng khác, con người khác với ở phố huyện. Chuyến tàu qua rồi thì phố huyện lại chìm vào bóng tối.
14. - Mọi người trông tàu đến: mong đợi một cái gì tốt hơn so với cuộc sống hiện tại . Đối với chị em Liên: hân hoan hạnh phúc khi tàu đến; nuối tiếc, bâng khuâng lúc tàu đi qua. Con tàu mang theo mơ ước về một thế giới khác sáng sủa hơn và đánh thức trong Liên những hồi ức lung linh về Hà Nội xa xăm => Mọi người mong tàu đến là như mong đổi đời, khát khao cuộc sống tốt hơn.
15. 4.Ý nghĩa hình ảnh chuyến tàu đêm: là một biểu tượng của một thế giới thật đáng sống với sự giàu sang và rực rỡ ánh sáng. Nói đối lập với cuộc sống mòn mỏi, nghèo nàn, tối tăm và quẩn quanh của người dân phố huyện III.TỔNG KẾT: 1.Nghệ thuật: - Cốt truyện đơn giản, nổi bật là những dòng tâm trạng chảy trôi, những cảm xúc, cảm giác monh manh mơ hồ trong tâm hồn nhân vật
16. - Bút pháp tương phản, đối lập - Miêu tả sinh động những biến đổi tinh tế của cảnh vật và tâm trạng con người - Ngôn ngữ, hình ảnh giàu ý nghĩa tượng trưng - Giọng điệu thủ thỉ thấm đượm chất thơ, chất trữ tình sâu lắng 2.Ý nghĩa văn bản: Truyện ngắn “Hai đứa trẻ” thể hiện niềm cảm thương chân thành của Thạch Lam đối với những kiếp người nghèo khổ, chìm khuất trong mỏi mòn, tăm tối, quẩn quanh nơi phố huyện trước Cách mạng và sự trân trọng với những mong ước nhỏ bé, bình dị mà tha thiết của họ