Bài giảng Ngữ văn Lớp 10 - Khái quát văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XX

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn Lớp 10 - Khái quát văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XX

1. KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX
2. I. Các thành phần của văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX: 1/ Văn học chữ Hán: Xuất hiện sớm, chủ yếu tiếp thu các thể loại văn học từ Trung Quốc. 2/ Văn học chữ Nôm: - Ra đời khoảng cuối thế kỉ XIII, chủ yếu là thơ. - Thể loại: + Tiếp thu từ Trung Quốc. + Văn học dân tộc. + Văn học Trung Quốc được dân tộc hoá.
3. II. Các giai đoạn phát triển của văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX: 1/ Giai đoạn từ thế kỷ X đến hết thế kỷ XIV: - Dân tộc giành được độc lập. - Văn học viết ra đời X, văn học chữ Nôm xuất hiện. - Nội dung: yêu nước với âm hưởng hào hùng. + Nam quốc sơn hà (Lí Thường Kiệt). + Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn). + Tỏ lòng (Phạm Ngũ Lão)
4. - Nghệ thuật: + Văn học chữ Hán: chiếu, hịch (văn chính luận). + Văn học chữ Nôm: thơ, phú. 2/ Giai đoạn từ thế kỷ XV đến hết thế kỷ XVII: - Đại thắng quân Minh, chế độ phong kiến đạt cực thịnh TK XVI khủng hoảng đất nước bị chia cắt. - Xuất hiện văn học chữ Hán và chữ Nôm. - Nội dung: yêu nước mang âm hưởng ngợi ca, phê phán hiện thực xã hội phong kiến.
5. + Truyền kì mạn lục (Nguyễn Dữ). + Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi). - Nghệ thuật: + Văn học chữ Hán: văn chính luận, văn xuôi tự sự. + Văn học chữ Nôm: thơ Đường luật xen lục ngôn, khúc ngâm. 3/ Giai đoạn từ thế kỷ XVIII đến nửa đầu thế kỷ XIX - Khởi nghĩa Tây Sơn lật đổ chế độ phong kiến, đại thắng quân Thanh Nguyễn Ánh lật đổ nhà Tây Sơn lập nên nhà Nguyễn, đất nước đứng trước hiểm họa xâm lăng của TD Pháp.
6. - Văn học phát triển vượt bậc. - Nội dung: nhân đạo chủ nghĩa. + Truyện Kiều (Nguyễn Du). + Chinh phụ ngâm (Đặng Trần Côn). + Thơ Hồ Xuân Hương. - Nghệ thuật: + Văn học chữ Hán: tiểu thuyết chương hồi, kí. + Văn học chữ Nôm: thơ Đường luật, khúc ngâm, truyện thơ. 4. Giai đoạn nửa cuối thế kỷ XIX: - Pháp xâm lược Việt Nam chuyển sang xã hội thực dân nửa phong kiến.
7. - Nội dung: yêu nước mang âm hưởng bi tráng. + Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc (N. Đ. Chiểu). + Thơ văn yêu nước của Phan Văn Trị, Nguyễn Thông. - Nghệ thuật: xuất hiện thêm văn học chữ Quốc ngữ nhưng văn học chữ Hán, chữ Nôm vẫn là chính. III. Những đặc điểm lớn về nội dung của văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX: 1/ Chủ nghĩa yêu nước: - Đặc điểm: Yêu nước gắn liền với tư tưởng “trung quân ái quốc”.
8. - Biểu hiện: + Ý thức độc lập tự chủ, tự hào dân tộc. + Căm thù giặc, quyết chiến quyết thắng kẻ thù. + Tự hào về chiến công và truyền thống lịch sử. + Biết ơn ca ngợi những người hi sinh vì nước. + Tình yêu thiên nhiên đất nước. 2/ Chủ nghĩa nhân đạo: - Ảnh hưởng từ truyền thống của dân tộc và tư tưởng nhân văn của Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo. - Biểu hiện:
9. + Cảm thông với số phận bất hạnh. + Lên án thế lực tàn bạo. + Đề cao phẩm chất, tài năng và khát vọng chân chính của con người. + Đề cao những quan hệ đạo đức, đạo lí tốt đẹp giữa người với người. 3/ Cảm hứng thế sự: - Phản ánh hiện thực xã hội. - Thể hiện trăn trở của tác giả về tình đời, tình người. IV. Những đặc điểm lớn về nghệ thuật của văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX: 1/ Tính quy phạm và sự phá vỡ tính quy phạm: * Tính quy phạm
10. - Quan điểm văn học: thi dĩ ngôn chí, văn dĩ tải đạo. - Tư duy nghệ thuật: theo kiểu mẫu, công thức. - Thể loại văn học: quy định chặt chẽ về kết cấu. - Cách sử dụng thi liệu: điển tích, điển cố * Phá vỡ tính quy phạm: phát huy cá tính sáng tạo về nội dung và hình thức. 2/ Khuynh hướng trang nhã và xu hướng bình dị: * Trang nhã + Đề tài, chủ đề: cao cả, trang trọng. + Hình tượng nghệ thuật: tao nhã, mĩ lệ. + Chất liệu ngôn ngữ: trau chuốt, hoa mĩ.
11. * Xu hướng bình dị Văn học hướng vào đời sống hiện thực bình dị 3/ Tiếp thu và dân tộc hoá tinh hoa văn học nước ngoài: - Tiếp thu tinh hoa văn học Trung Quốc( ngôn ngữ, thể loại, thi liệu) - Dân tộc hoá: sáng tạo chữ Nôm, Việt hoá thơ Đường, sử dụng lời ăn tiếng nói hàng ngày.